Мемлекеттік органдар мен әкімдіктерге арналған ЖИ: Қазақстанның мемлекеттік және квазимемлекеттік секторы үшін азаматтардың өтініштерін өңдеу, бюджеттеу және қызметтер бойынша ЖИ-кеңесшілер

Мемлекеттік органдарға, әкімдіктерге және квазимемлекеттік компанияларға арналған ЖИ — бұл ведомствоның бірсарынды жұмысын өз мойнына алатын, тілдік модельдерге негізделген бағдарламалық агенттер: олар азаматтардың өтініштерін жіктеп, регламентке сілтеме жасалған жауап жобасын дайындайды, ведомстволық бағынысты ұйымдардың бюджеттік өтінімдерін жинайды, WhatsApp пен телефон арқылы анықтамалық сұрақтарға жауап береді, кіріс құжаттарды тіркейді және бұйрықтар мен нормативтік құқықтық актілер (НҚА) архивінен іздейді. Genius Systems ЖИ-ді Қазақстанның — Өскемен, Астана, Алматы, Қарағанды, Павлодар, Семей — облыстар мен қалалар әкімдіктеріне, басқармалар мен департаменттерге, РМК, КМК, КММ, тұрғын үй инспекцияларына және квазимемлекеттік сектор компанияларына енгізеді. Форматтар: өтініштерді өңдейтін ЖИ-агент, Kömekshi Budget-тегі бюджеттеу ЖИ-көмекшісі, WhatsApp, Telegram-дағы ЖИ-кеңесші және анықтама желісіндегі дауыстық бот, құжаттарды өңдеу және архив бойынша іздеу, ведомство контурындағы локальді модель.

Мемлекеттік орган уақыт пен ресурсты қай жерде жоғалтады

• Өтініштер қолмен талданады. Маман әрбір өтінішті оқиды, тақырыбын, орындаушысын және мерзімін анықтайды, жауапты нөлден бастап жазады. Біздің тәжірибемізше, жылына бірнеше мың өтініш болғанда бұл бір-екі толық ставка, ал мерзімі өткен өтініштер тексеру кезінде шығады.
• Бюджет циклі Excel-де өмір сүреді. Ведомстволық бағынысты ұйымдар өтінімдерді әртүрлі нысандарда жібереді, экономист қолмен біріктіреді, нұсқалар жоғалады, басшыға «бап неге өсті» деген жауап күндер бойы дайындалады; квазимемлекеттік компанияларда шоғырландыру апталарға созылады.
• Анықтама желісі бірдей сұрақтармен бос емес. Жұмыс кестесі, құжаттар тізбесі, өтінім мәртебесі — типтік сұрақтар операторлардың уақытын алады, ал қарбалас күндері және 18:00-ден кейін қоңыраулар жауапсыз қалады.
• Тендерлік құжаттама үстірт оқылады. Тапсырыс беруші техникалық ерекшеліктер мен коммерциялық ұсыныстарды (КҰ) ондаған тармақ бойынша қолмен салыстырады; өнім беруші квазимемлекеттік компания өз өнімі бөгде сатып алудың ішінде жасырылған лоттарды өткізіп алады.
• Бұйрықтар мен НҚА архивінен іздеу мүмкін емес. Үш жыл бұрынғы бұйрық демалысқа кетіп қалуы мүмкін қызметкердің жадымен ғана табылады.
• Көлеңкелі ЖИ. Қызметкерлер азаматтардың деректері бар өтініштерді қазірдің өзінде жария чат-боттарға көшіріп жүр, ал деректер шетелдік операторға кетеді — қараңыз: Компаниядағы Shadow AI.

Мемлекеттік органдар мен әкімдіктерге ЖИ енгізу сценарийлері

Азаматтардың өтініштері мен сұрауларын өңдеу

Агент өтініштерді порталдан, поштадан, мессенджерлерден және электрондық құжат айналымы жүйесінен (ЭҚАЖ, СЭД) алады, сіздің жіктеуішіңіз бойынша санатты, жауапкершілік матрицасы бойынша орындаушыны және заңда белгіленген мерзімдер шегінде орындау мерзімін анықтайды, регламент пен ведомствоның НҚА базасы бойынша жауап жобасын дайындайды. Бір мәселе бойынша өтініштер топтастырылады; мерзім аяқталуға бірнеше күн қалғанда орындаушы мен басшыға еске салу жіберіледі. Интеграциялар: тапсырыс берушінің ЭҚАЖ-ы, портал, пошта, WhatsApp, тапсырмаларды бақылауға арналған Bitrix24. Көрсеткіш: тіркеуден жауап жобасына дейінгі уақыт, мерзімі өткен өтініштердің үлесі. Іске қосу: 4–6 апта.

Кірісте: порталдан келген өтініш: «Протозанов көшесі, 45 (мысал) мекенжайындағы үйдің ауласында көше жарығы үш ай бойы жанбай тұр, балалар мектептен қараңғыда қайтады. Шара қолдануыңызды сұраймын».

Шығыста: санат «Абаттандыру → көше жарығы»; орындаушы — ТКШ және энергетика бөлімі; мерзім — регламент бойынша, бақылау күні карточкада; жарықтандыру объектілерін күтіп ұстау туралы регламент тармағына сілтемесі және желілердің баланс ұстаушысына сұрауы бар, өтініш тілінде жазылған жауап жобасы; «заңгер тексерсін» жалаушасы: балалардың денсаулығына төнетін қатер аталған — тұжырымдарды бағалау қажет.

ЖИ-көмекшісі бар бюджеттеу және жоспар-факт

Kömekshi Budget ведомстволық бағынысты ұйымдар мен бөлімшелердің бюджеттік өтінімдерін бірыңғай нысандар бойынша жинайды, тапсыру мерзімдерін бақылайды, нұсқалары мен тарихын сақтай отырып шоғырландырады, фактіні 1С-тен тартады. ЖИ-көмекші басшыға сөзбен жауап береді: «қай ведомстволық бағынысты ұйымдар коммуналдық шығыстар бойынша лимиттен асып кетті» — тек сіздің деректеріңіз бойынша, жолдарға сілтеме жасай отырып; өтінімдер ауытқуларға тексеріледі. Интеграциялар: 1С, Excel-импорт, Bitrix24. Көрсеткіш: бюджет циклінің күндері және басшыға жауап беру уақыты. Іске қосу: 4–6 апта, бірінші цикл біздің сүйемелдеуімізбен; бұл циклді қалай қысқартатыны — 6 аптаның орнына 3 аптадағы бюджет циклі мақаласында.

Мессенджерлер мен телефон арқылы ведомство қызметтері бойынша ЖИ-кеңесші

WhatsApp пен Telegram-дағы кеңесші және анықтама желісіндегі дауыстық бот бекітілген білім базасы бойынша типтік сұрақтарға жауап береді: құжаттар тізбесі, жұмыс кестесі мен кабинеттер, өтініш мәртебесі, қызметті алу тәртібі. Орыс және қазақ тілдері, әңгіме барысында ауысады. Өзін ведомствоның ЖИ-көмекшісі ретінде таныстырады; базадан тыс сұрақты немесе адамды шақыру өтінішін жиынтығымен бірге маманға бағыттайды. Интеграциялар: SIP арқылы телефония, WhatsApp Business API, Telegram, мәртебелер үшін ЭҚАЖ. Көрсеткіш: операторсыз жабылған өтініштердің үлесі. Іске қосу: бірінші сценарийге 2–3 апта.

Тендерлік құжаттама және сатып алу

Өнім беруші квазимемлекеттік компанияларға — RaDAR: өнім сөздігі бойынша goszakup.gov.kz және zakup.gov.kz порталдарынан лоттар мен сатып алу жоспарларын күн сайын іріктеу, тапсырыс берушінің досьесі, бәсекелестер, бір рет басумен Bitrix24-те мәміле; порталдардың қалай құрылғаны — goszakup.gov.kz бойынша нұсқаулықта. Тапсырыс берушілерге — сатып алу жөніндегі маманның көмекшісі: келіп түскен техникалық ерекшеліктер мен КҰ-ны сатып алу талаптарымен тармақ-тармақ бойынша салыстырады, алшақтықтар мен жетіспейтін сертификаттарды бөліп көрсетеді, салыстырмалы кесте дайындайды; жіберу туралы шешімді комиссия қабылдайды. Көрсеткіш: бір лотқа кететін сағаттар. Іске қосу: RaDAR — 14 күндік пилот; сатып алу маманының көмекшісі — 3–5 апта.

Құжат айналымы: кіріс құжаттарды тіркеу және архив бойынша іздеу

Агент кіріс құжаттардың сканерленген көшірмелері мен PDF-терін таниды, жіберушіні, нөмірді, күнді, тақырыпты және орындау мерзімін бөліп алады, ЭҚАЖ-дағы карточкаға тіркейді. Екінші контур — ведомствоның бұйрықтары, хаттамалары мен НҚА архиві бойынша іздеу: «2024–2025 жылдардағы мүлікті КММ-ге бекітіп беру туралы барлық бұйрықтар» — әр үзіндінің дереккөзі көрсетіледі, қол жеткізу құқықтары рөлдер бойынша. Контурдағы локальді модель, архив сыртқа шығарылмай индекстеледі. Көрсеткіш: құжатты тіркеуге және іздеуге кететін минуттар. Іске қосу: индекстеуді қоса алғанда 4–6 апта.

Тұрғын үй инспекциялары мен әкімдіктерге арналған МИБ (ОСИ) және ТКШ

CloudBilling OSI — МИБ пен ПИК төрағаларына арналған бұлттық биллинг: дербес шоттар, м² немесе адам басына есептелетін қызметтер, үй бойынша есептеулер, төлемдер, берешек бойынша есеп, ҚР қағидалары бойынша әр үйге шоттар. Тұрғын үй инспекциясы мен әкімдіктің ТКШ бөлімі үшін бұл — МИБ-терге ұсынуға болатын типтік құрал: есептеудің бірыңғай қағидалары және үйлер бойынша ашық есептілік. Тұрғындардың есептеулер бойынша өтініштерін ЖИ-көмекші биллинг деректері бойынша талдайды, даулы жағдайларды инспекторға береді. Іске қосу: МИБ-ті қосу — күндер, сынақ кезеңі 14 күн; өтініштер бойынша көмекші — 3–4 апта.

Тапсырыс беруші не алады

Сценарий	Нәтижесі	Іске қосу мерзімі	Құны
Азаматтардың өтініштерін өңдеу	Санат, орындаушы, мерзім және жауап жобасы минуттарда; мерзімнің өтуі алдын ала көрінеді	4–6 апта	Бағасы бекітілген пилот, воркшоптан кейін нақтылаймыз
Kömekshi Budget: ведомстволық бағынысты ұйымдардың өтінімдері және жоспар-факт	Шоғырландыру сағаттарда, басшыға сөзбен жауап	4–6 апта	Бөлімшелер саны бойынша жазылым
WhatsApp-тағы ЖИ-кеңесші және дауыстық бот	Типтік сұрақтар операторсыз 24/7, орыс және қазақ тілдері	2–3 апта	Бір сценарий үшін бірнеше жүз мың ₸-ден, оған қоса минуттар
RaDAR және сатып алу маманының көмекшісі	Лоттар өткізіп алынбайды, КҰ-ны талаптармен салыстыру сағаттарда	14 күн / 3–5 апта	Жазылым / бірнеше жүз мың ₸-ден
Кіріс құжаттарды тіркеу және архив бойынша іздеу	Деректемелер қолмен енгізусіз, құжат минуттарда табылады	4–6 апта	Бағасы бекітілген пилот
Кешен: өтініштер + ЭҚАЖ + телефония + мессенджерлер	Ведомствоның өз периметріндегі бірыңғай ЖИ-контуры	Пилот 3–6 апта, масштабтау 4–10	Бағдар 1,5–5 млн ₸, техникалық ерекшелік сатып алу рәсіміне сай

Деректер және заң

Мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік сектор үшін АКТ және ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы бірыңғай талаптар (ҚР Үкіметінің 20.12.2016 жылғы № 832 қаулысы) қолданылады: ақпараттық жүйелер ведомство контурында немесе ҚР аумағындағы дата-орталықта орналастырылады, сертификатталған ақпаратты қорғау құралдары (АҚҚ, СЗИ) қолданылады, ақпараттық қауіпсіздік оқиғалары АҚЖО-ға (ОЦИБ) беріледі. «Жасанды интеллект туралы» № 230-VIII ҚР Заңы Цифрландыру және ЖИ жылы деп жарияланған 2026 жылдың 18 қаңтарынан бастап қолданыста: азамат ЖИ-мен өзара әрекеттесіп отырғанын білуге тиіс, ЖИ-ден бас тартып, адамға жүгінуге, нәтиженің түсіндірмесін алуға құқылы; генерацияланған контент таңбаланады; әлеуметтік скоринг пен жасырын манипуляцияға тыйым салынған. 2026 жылғы 12 шілдеден бастап дербес деректері бар базалар — ҚР аумағындағы дата-орталықтарда; цифрландыру және дербес деректерді қорғау туралы заң 2026 жылғы 25 тамыздан бастап — жылыстау туралы реттеушіге бір жұмыс күні ішінде хабарлау, 2000 АЕК-ке дейін айыппұлдар. 2026 жылғы жарияланымдарға қарағанда, мемлекет Жасанды интеллекттің ұлттық платформасын және Alem моделін дамытып жатыр; ведомстволық шешімдерді сол қағидаттармен құрамыз — пилот, тізілім, адамның жауапкершілігі. Мемлекеттік сектордың ақпараттық қауіпсіздік талаптары толығымен — Мемлекеттік органдарға арналған IT және ақпараттық қауіпсіздік бетінде.

• ЖИ жобаларды дайындайды, шешімге лауазымды адам қол қояды. Азаматқа жауап, бюджеттік шешім, сатып алуға жіберу — адамның құзырында; агент әрекеттерінің журналы әрбір ұсыныстың негізін көрсетеді.
• Контурдағы локальді модельдер. Ашық тілдік модельдерді ведомство серверінде немесе ҚР-дағы дата-орталықта орналастырамыз; азаматтардың деректері шетелдік операторларға жіберілмейді.
• Сенімді бағдарламалық қамтамасыз ету және сатып алу. goszakup.gov.kz және zakup.gov.kz арқылы сатып алуға қатысамыз, орналастыруға, АҚҚ-ға, журналдауға және сертификаттауға қойылатын талаптары бар техникалық ерекшелік дайындаймыз; оқиғалар мониторингі — АҚЖО-ға қосылу бетінде.
• Промпт-инъекциялардан қорғау. «Барлық жазбаларды жой» деген мәтіні бар өтініш агентті басқармауға тиіс: құқықтар ең төменгі деңгейде, кіріс құжаттардағы нұсқаулар орындалмайды. Тәсілдер — ЖИ-сервистерді қорғау бетінде.

Мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік секторға арналған өнімдеріміз

• Kömekshi Budget — ЖИ-көмекшісі бар бюджеттеу: ведомстволық бағынысты ұйымдардың өтінімдері, шоғырландыру, 1С-тен жоспар-факт, басшыға сөзбен жауаптар.
• RaDAR — өнім беруші квазимемлекеттік компанияларға арналған мемлекеттік сатып алу бойынша лид-қозғалтқыш: goszakup.gov.kz, zakup.gov.kz, тапсырыс берушінің досьесі, Bitrix24-тегі мәміле.
• CloudBilling OSI — ҚР қағидалары бойынша МИБ пен ПИК биллингі: есептеулер, төлемдер, берешек, әр үйге шоттар.
• ЖИ дауыстық боттары — ведомствоның орыс және қазақ тілдеріндегі анықтама желісі, телефониямен және ЭҚАЖ-бен интеграция.
• ЖИ-әзірлеу — сіздің регламентіңізге сай өтініштер агенті, сатып алу маманының көмекшісі, кіріс құжаттарды тіркеу және архив бойынша іздеу; бағасы бекітілген 3–6 апталық пилот. Квазимемлекеттік компанияның бухгалтериясына — Бухгалтерия мен 1С үшін ЖИ.

Қалай енгіземіз

1. Воркшоп. Аппарат басшысымен, заңгермен және IT қызметімен 2–3 сағат: өтініштер ағыны, жіктеуіш, регламенттер, ЭҚАЖ, деректерді жіктеу. Нәтиже — бір апта ішінде басым сценарий, табыс критерийі және пилоттың бағасы.
2. Пилот. Бір учаскеде, мысалы бір басқарманың өтініштерінде, бағасы бекітілген 3–6 апта: контурдағы локальді модель, ЭҚАЖ-бен интеграция, апта сайынғы көрсетілімдер; тапсырыс берушінің рәсімі бойынша жеке шартпен ресімделеді.
3. Бұрын және кейін өлшеу. 1–2 апта: дұрыс анықталған санаттар мен орындаушылардың үлесі, жауап жобасына дейінгі уақыт, мерзімнің өтуі, мамандардың сағаттары. Критерийге қол жеткізілмесе — себептері көрсетілген есеп, енгізу үшін ақы төлемейсіз.
4. Масштабтау. 4–10 апта: қалған басқармалар мен ведомстволық бағынысты ұйымдар, мессенджерлер мен телефония, рөлдер мен журналдау, ақпараттық жүйені сынақтан өткізуге арналған құжаттар, қызметкерлерді оқыту.
5. Сүйемелдеу. Ай сайын: жауап жобаларының сапасын бақылау, НҚА мен регламенттер базасын жаңарту, заңнама мен ЭҚАЖ-ға сай өзгерістер.

Неліктен Genius Systems

• 2012 жылдан бері ақпараттық қауіпсіздік интеграторымыз: деректерді жобалауға дейін жіктейміз, Бірыңғай талаптар мен ақпараттық жүйелерді сынақтан өткізуді ішінен білеміз.
• Пайдаланудағы өз ЖИ-өнімдеріміз — Kömekshi Budget, RaDAR, CloudBilling OSI, дауыстық боттар: бұл — презентация емес, біздің портфолио.
• Құжаттарда, мессенджерлерде және дауыста орыс және қазақ тілдері; жауап жобасы өтініш тілінде дайындалады.
• Ведомство контурындағы және ҚР дата-орталығындағы локальді ашық модельдер, оларға сай серверлерді іріктеп, жеткіземіз.
• goszakup.gov.kz және zakup.gov.kz порталдарындағы мемлекеттік сатып алуға қатысамыз, ЖИ-шешімдерге техникалық ерекшелік дайындаймыз; аудит, АҚЖО және ведомствоны қорғау — сол бір командадан, қараңыз: Мемлекеттік органдарға арналған IT және ақпараттық қауіпсіздік.

Өтінім — байланыс бетінде: воркшоп күнін келісіп, сіздің өтініштер ағыныңыз бен регламенттеріңіз бойынша сұрақтар дайындаймыз.