Қазақстан мектептеріне, колледждеріне және университеттеріне арналған ақпараттық қауіпсіздік және IT-инфрақұрылым

Қазақстанның білім беру ұйымдары — бұл облыстар мен қалалар әкімдіктерінің білім басқармалары, мемлекеттік мектептер мен гимназиялар, колледждер, университеттер, сондай-ақ жекеменшік мектептер мен оқу орталықтары. Олардың ортақ ерекшеліктері бар: кәмелетке толмағандардың дербес деректерін өңдейді, шектеулі бюджетпен жұмыс істейді және енгізу үшін оқу процесін тоқтата алмайды. Genius Systems 2012 жылдан бері білім беру ұйымдары үшін IT және ақпараттық қауіпсіздік (АҚ) мердігері рөлін атқарады: жұмыс орындарын қорғау, периметр және контентті сүзгілеу, серверлер мен желілер, резервтік көшіру, персоналды оқыту және білім беру ұйымдарына арналған лицензиялар — Өскеменде, Астанада, Алматыда, Қарағандыда, Павлодарда және Семейде. Тапсырыс берушілеріміздің арасында — Шығыс Қазақстан облысының білім басқармалары, мектептері мен университеттері, Қазақстанның басқа өңірлеріндегі колледждер мен жекеменшік оқу орталықтары.

Мектептер мен ЖОО-лардан не талап етіледі

• Оқушылардың дербес деректері. Цифрландыру және дербес деректерді қорғау туралы заң 2026 жылғы 25 тамыздан бастап қолданыста: операторлар көлемі бойынша сыныпталған (оқушылары мен ата-аналары бар мектеп — 10 мыңға дейін субъектісі бар шағын оператор, облыстың білім басқармасы немесе ірі ЖОО — орта оператор), деректердің жылыстауы туралы реттеушіге бір жұмыс күні ішінде хабарлау қажет, айыппұлдар — 2000 АЕК-ке дейін. Кәмелетке толмағандардың деректері заңды өкілдерінің келісімімен өңделеді, сондықтан ұйым бұл деректердің қайда жатқанын, оларға кімнің қол жеткізе алатынын және олардың қалай жойылатынын білуге тиіс. Қадамдық талдау — ҚР дербес деректер туралы заңы: не істеу керек мақаласында.
• АКТ және ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы бірыңғай талаптар — ҚР Үкіметінің 20.12.2016 № 832 қаулысы. Мемлекеттік органдар мен мекемелерге, оның ішінде білім басқармалары мен мемлекеттік білім беру ұйымдарына қолданылады: антивирустық қорғау, периметрді қорғау, резервтік көшіру, оқиғаларды тіркеу, қол жеткізуді саралау.
• Балаларды зиянды ақпараттан қорғау. «Балаларды олардың денсаулығы мен дамуына зардабын тигізетін ақпараттан қорғау туралы» ҚР Заңы және оқушылар компьютерлерінен қол жеткізуді шектеуге қойылатын талаптар: контентті сүзгілеу тек провайдер жағында емес, мектеп периметрінде де қажет — тексерушілерге көрсетуге болатын есептермен бірге.
• Электрондық журналдар мен күнделіктер. Kundelik және соған ұқсас платформалар бұлтта жұмыс істейді, бірақ педагогтердің есептік жазбалары, компьютерлері және жергілікті жүктемелер мектепте қалады. «Платформа әкімшілігінен» келген, құпиясөзді растауды сұрайтын хат — бағаларға және оқушылардың деректеріне қол жеткізуді ұрлаудың әдеттегі сценарийі. Қалай тануға болады — Фишинг 2026: хатты қалай тануға болады мақаласында.
• 1С және бухгалтерия. Жалақы, тамақтандыру, ақылы қызметтер, материалдық есеп — 1С базалары 3-2-1 схемасы бойынша көшірілуге тиіс, ал қалпына келтіру құжат жүзінде емес, іс жүзінде тексерілуі керек.
• Жұмыскерлерді киберқауіпсіздік бойынша жыл сайын оқыту — 2026 жылғы тамыздан бастап міндетті талап. Мектеп үшін бұл тек жүйелік әкімші емес, сонымен бірге педагогтер, хатшылар және бухгалтерия.

Әдеттегі міндеттер

Міндет	Шешім	Вендорлар / өнімдер	Мерзімі
Аудан немесе қаланың барлық мектебіндегі жұмыс орындарын орталықтан қорғау	Білім басқармасындағы бірыңғай консоль, мектептер топтары бойынша саясаттар, оқушылар компьютерлерінде веб-бақылау және USB бұғаттау, орталықтандырылған жаңартулар	Kaspersky Endpoint Security for Business, білім беру ұйымдарына арналған лицензиялар	20–100 мектепке 2–6 апта
Контентті сүзгілеу және периметрді қорғау	Пайдаланушылар топтары бойынша санаттық веб-сүзгілеуі, IPS, шлюздегі антивирусы бар NGFW, кабинеттер мен сыныптар бойынша есептер	NGFW: Fortinet FortiGate, Check Point; бюджеттік қатар — Sophos, Zyxel	Бір объектіге 1–3 апта
Кампустың Wi-Fi-ы және желісі	Қызметкерлер, студенттер және қонақтар үшін бөлек желілер, Active Directory немесе портал арқылы авторизация, оқу сервистеріне басымдық	HPE Aruba және Zyxel желілік жабдығы; жобалау және монтаж — IT-инфрақұрылым	3–8 апта
ЖОО мен колледждерге арналған серверлер және ДСЖ	LMS, 1С, құжат айналымы және сайт үшін виртуализация; бейнебақылау мен архивтерге арналған ДСЖ	Серверлер және ДСЖ: HPE, Dell, Lenovo, Fujitsu, Synology	Жеткізуді қоса алғанда 4–10 апта
Журналдар мен 1С-ті резервтік көшіру	3-2-1 схемасы: жергілікті көшірме, басқа ғимараттағы ДСЖ-да немесе бұлтта сақталатын көшірме, қалпына келтіруді тұрақты тексеру	Veeam Backup & Replication, Synology	1–2 апта
Педагогтерді кибергигиенаға оқыту	Жыл сайынғы курс: құпиясөздер, фишинг, оқушылардың деректерімен жұмыс, жыл бойы сынақ таратылымдары	Оқыту	Бетпе-бет немесе онлайн 1 күн, таратылымдар — жыл бойы
IT мамандықтарының студенттерін оқыту	АҚ бойынша практикалық курстар: периметрді қорғау, SIEM, нақты жабдықта инциденттерді талдау	Kaspersky, Fortinet, Wazuh негізіндегі курстар	Модуль 16–72 сағат
Қабылдау комиссиясы мен деканатқа арналған ЖИ-көмекшілер	Чат-бот пен дауыстық бот талапкерлер мен студенттерге тәулік бойы жауап береді, өтініштерді тіркейді, күрделі сұрақтарды қызметкерге береді	ЖИ-әзірлеу, дауыстық бот	3–6 апта

Білім басқармасы үшін әдетте бірінші жолдан бастаймыз: антивирустың бірыңғай консолі барлық мектептің нақты жағдайын бірден көрсетеді — ескірген лицензияларды, өшірілген қорғауды, жаңартылмаған компьютерлерді. Әрі қарай есеп нәтижелері бойынша периметр мен резервтік көшіруді жоспарлаймыз.

Білім беру ұйымдарына арналған лицензиялар

• Kaspersky. Білім беру мекемелері үшін Kaspersky Endpoint Security for Business және басқа өнімдерге арнайы шарттар қолданылады — коммерциялық бағадан едәуір төмен. Лицензия білім беру ұйымына немесе бірден барлық ведомстволық бағынысты мектептер үшін білім басқармасына ресімделеді, бұл ұзартуды жеңілдетеді: бір күн, бір құжат.
• Microsoft. Microsoft-тың білім беруге арналған бағдарламалары: Microsoft 365 Education (A1, A3, A5 жоспарлары) және оқу орындарына арналған корпоративтік лицензиялау бағдарламалары арқылы Windows, Office және Windows Server үшін академиялық шарттар. Білім беру қызметін жүргізу құқығы бар мектептерге, колледждер мен ЖОО-ларға жарайды.
• Қалай ресімдейміз. Қатысу құқығын тексереміз: білім беру қызметіне лицензия, жарғы, құрылтайшы. Білім беру қызметіне лицензиясы жоқ коммерциялық оқу орталықтары әдетте бағдарламаларға жатпайды — бұл туралы өтінім берілгеннен кейін емес, алдын ала айтамыз. Құжаттарды жинап, вендорға жібереміз, лицензияларды ресімдейміз және мерзімі аяқталуына 60 күн қалғанда ұзарту туралы еске салғыш қоямыз. Мерзімі — 1–2 апта.

Жоба қалай өтеді

1. Зерттеп-қарау. 1–2 апта: мектептер немесе корпустар бойынша жұмыс орындарының құрамы, серверлер, байланыс арналары, қолданыстағы лицензиялар мен олардың мерзімдері, оқушылардың деректері қайда сақталатыны. Нәтижесі — тәуекелдер мен басымдықтар көрсетілген есеп.
2. Жоба және техникалық ерекшелік. 1–2 апта: шешімнің құрамы, білім беру бағдарламалары бойынша лицензияларды есептеу, жабдық спецификациясы. Мемлекеттік ұйымдар үшін — мемлекеттік сатып алу рәсіміне арналған техникалық ерекшелік.
3. Пилоттық жоба. 1–3 мектепте немесе ЖОО-ның бір корпусында 2–3 апта: ескі компьютерлерге түсетін жүктемені, 1С-пен және электрондық журналмен үйлесімділікті, сүзгілеу сапасын тексереміз. Оқу уақытында өтеді, сабаққа кедергі келтірмейді.
4. Сатып алу және жеткізу. Сатып алу рәсіміне және қоймада жабдықтың болуына қарай 2–6 апта. Лицензиялар электронды түрде беріледі — әдетте төлемнен кейін бірнеше күн ішінде.
5. Демалыс кезінде енгізу. 2–6 апта. Жазғы демалыс (маусым–тамыз) — серверлерді ауыстыруға, желі мен Wi-Fi-ды қайта құруға, агенттерді жаппай өрістетуге арналған терезе. Күзгі, қысқы және көктемгі демалыс — нүктелік жұмыстарға: NGFW, 1С миграциясы, консольді жаңарту.
6. Оқыту және қабылдау. 1 апта: әкімшілер консольмен және есептермен жұмыс істей алады, педагогтер кибергигиена курсынан өтті, тексерушілерге арналған құжаттар дайындалды.
7. Сүйемелдеу. Шарт бойынша: жаңартулар, лицензияларды ұзарту, резервтік көшірмелерді бақылау, жұмыскерлерді жыл сайын оқыту, білім басқармасына арналған есептер.

Неліктен Genius Systems

• Ақпараттық қауіпсіздікпен 2012 жылдан бері айналысамыз, осы уақыт ішінде Қазақстанның 1600-ден астам ұйымы біздің клиентіміз болды, олардың арасында — білім басқармалары, мектептер, колледждер мен университеттер.
• Білім басқармасының жұмысы қалай құрылғанын түсінеміз: компьютер паркі әртүрлі ондаған ведомстволық бағынысты мектеп, бірыңғай бюджет, әкімдік пен тексерушілер алдындағы есептілік. Бір-екі әкімші басқара алатын шешімдерді жобалаймыз.
• Kaspersky, Fortinet, Check Point, Veeam, Microsoft, HPE, Dell, Lenovo, Fujitsu және Synology-мен серіктестік: ресми жеткізу, білім беру ұйымдарына арналған лицензиялар, вендордың техникалық қолдауы.
• Кешенділік: жұмыс орындарын қорғау, NGFW, серверлер мен ДСЖ, резервтік көшіру, оқыту және ЖИ-көмекшілер — бір мердігерден, бір сүйемелдеу шартымен.
• goszakup.gov.kz арқылы мемлекеттік сатып алуға қатысамыз, дұрыс техникалық ерекшелік жасауға көмектесеміз. Сатып алуға дейін пилоттық жоба өткіземіз — өз мектептеріңізде тексерген нәрсеңіз үшін төлейсіз.

Міндетті талқылау — байланыс бетінде.