Қазақстанның мемлекеттік секторы мен квазимемлекеттік компанияларына арналған ақпараттық қауіпсіздік және IT

Мемлекеттік сектор және квазимемлекеттік сектор — бұл мемлекеттік органдар, әкімдіктер мен олардың басқармалары, бюджеттік мекемелер (білім беру, денсаулық сақтау, мәдениет), мемлекеттік кәсіпорындар, сондай-ақ мемлекет қатысатын компаниялар — еншілес ұйымдарымен бірге «Самұрық-Қазына» және «Бәйтерек» ұлттық холдингтері, коммуналдық және әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар. Олардың ортақ ережелері бар: АКТ және ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы бірыңғай талаптар, регламенттелген рәсімдер бойынша сатып алу, ҚР ҰҚК мен цифрландыру жөніндегі уәкілетті орган тарапынан тексерулер. Genius Systems бұл сектормен 2012 жылдан бері интегратор және өнім беруші ретінде жұмыс істейді — Өскемен, Астана, Алматы, Қарағанды, Павлодар, Семей және Қазақстанның бүкіл аумағы. Форматтар: аудит және сәйкестендіру, мемлекеттік сатып алу бойынша жабдық пен лицензиялар жеткізу, АҚЖО-ға (ОЦИБ) «кілтке дейін» қосылу, қызметкерлерді оқыту және квазимемлекеттік секторға арналған бюджеттеу.

Тексерілетін реттеуші талаптар

• АКТ және ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы бірыңғай талаптар — ҚР Үкіметінің 20.12.2016 № 832 қаулысы (өзгерістерімен). Ақпараттық қауіпсіздік (АҚ) оқиғаларының мониторингін, периметрді қорғауды, антивирустық қорғауды, резервтік көшіруді, оқиғаларды тіркеуді, деректердің жылыстауынан қорғауды, қол жеткізуді саралауды және АҚ бойынша ішкі құжаттардың болуын тексереді.
• «Ақпараттандыру туралы» заң — 2026 жылдан бастап «Киберқауіпсіздік туралы» заң болып қайта аталды, онымен қатар 2026 жылғы 12 шілдеден бастап ҚР Цифрлық кодексі қолданыста. Олар ақпараттандыру объектілерін, ақпараттық жүйелердің сыныптарын және олардың иелерінің міндеттерін айқындайды.
• АҚЖО-ға қосылу. Мемлекеттік органдар, квазимемлекеттік сектор және АКИАМО (КВОИКИ) иелері АҚ оқиғаларын ҚР ҰҚК Ақпараттық қауіпсіздікті ұлттық үйлестіру орталығымен (АҚҰҮО, НКЦИБ) өзара әрекеттесетін ақпараттық қауіпсіздіктің жедел орталығына беруге міндетті. АКИАМО үшін — тізбеге енгізілген сәттен бастап күнтізбелік 90 күн. Толығырақ: АҚЖО-ға қосылу.
• АҚ талаптарына сәйкестікке сынақтар. Мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелері және «электрондық үкімет» объектілері өнеркәсіптік пайдалануға енгізер алдында және елеулі өзгерістерден кейін сынақтан өтеді.
• Ақпаратты қорғау құралдарын сертификаттау. Мемлекеттік органдарға арналған ақпаратты қорғау құралдары ҚР ҰҚК сертификаттау жүйесінде ҚР СТ стандарттары (сенім деңгейлері) бойынша сәйкестігін растайды немесе сенім білдірілген бағдарламалық қамтылым тізіліміне енгізіледі.
• Цифрландыру және дербес деректерді қорғау туралы заң — 2026 жылғы 25 тамыздан бастап қолданыста: деректердің жылыстауы туралы реттеушіге бір жұмыс күні ішінде хабарлау, бұзушылықтар тізілімі, 2000 АЕК-ке дейінгі айыппұлдар. Не істеу керек — дербес деректер туралы жаңа заң туралы мақалада.
• «Мемлекеттік сатып алу туралы» № 106-VIII ҚР Заңы (2024 жылғы 1 шілдедегі, 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданыста) және «Самұрық-Қазына» сатып алу қағидалары — тапсырыс беруші сатып алу нысанасын қалай сипаттайтынын және өнім берушіден нені талап етуге міндетті екенін регламенттейді.
• Жұмыскерлерді киберқауіпсіздік бойынша жыл сайын оқыту — 2026 жылдан бастап тексеріле бастаған талап; оны қызметкерлерді оқыту арқылы жабамыз.

Мемлекеттік органдардың әдеттегі міндеттері және оларды қалай жабамыз

Міндет	Не енгіземіз	Вендорлар / өнімдер	Мерзімі
АҚ оқиғаларының мониторингі және АҚЖО-ға қосылу	АҚ оқиғаларын мониторингтеу жүйесі, коллекторлар, қажет болса тапсырыс беруші контурындағы SIEM	Kaspersky Unified Monitoring and Analysis Platform (KUMA), Energy Logserver	4–10 апта
Периметр мен қашықтан қол жеткізуді қорғау	Филиалдар мен қашықтан жұмыс істейтін қызметкерлерге арналған IPS, сүзгілеу және VPN мүмкіндігі бар NGFW	Palo Alto Networks, Check Point, Fortinet	2–6 апта
Жұмыс орындары мен серверлерді қорғау	Орталықтан басқарылатын антивирус пен EDR, жұмысты тоқтатпай көшу	Бизнеске арналған Kaspersky Endpoint Security, EDR	1–3 апта
Деректердің жылыстауынан қорғау	Поштаны, мессенджерлерді, USB мен басып шығаруды бақылайтын DLP; заң жүзінде ресімдеу	Киберстраж және iBatyr (ҚР ҰҚК берген сенімнің 4-деңгейі сертификаты), Falcongaze SecureTower	Пилоттық жоба 2–4 апта, енгізу 1–2 ай
Резервтік көшіру және қалпына келтіру	3-2-1 схемасы, өзгермейтін көшірмелер, RTO тексерілген қалпына келтіру жоспары	Veeam, Synology, HPE таспалы кітапханалары	2–4 апта
Ақпараттық жүйелерге арналған серверлер мен ДСЖ	Конфигурацияны таңдау, жеткізу, монтаж, ҚР-дағы вендор кепілдігі	HPE, Dell, Lenovo, Fujitsu	Логистиканы ескергенде 4–12 апта
Аудит және тексеруге дайындық	Қауіпсіздік аудиті: Бірыңғай талаптармен алшақтықтар, осалдықтарды сканерлеу, жою жоспары	Tenable, Rapid7, Invicti (ex-Acunetix)	2–3 апта

Жоба көбінесе аудиттен басталады: ол не жабылғанын, не жабылмағанын және бюджеттік жылға сыю үшін қандай ретпен сатып алу керегін көрсетеді. Бағыттардың толық тізбесі — ақпараттық қауіпсіздік бетінде.

Мемлекеттік сатып алу бойынша жеткізу

Сатып алуға goszakup.gov.kz порталында және «Самұрық-Қазына» zakup.gov.kz сатып алу жүйесінде өнім беруші ретінде қатысамыз. Тапсырыс беруші тарапынан сатып алуды сараптамадан өтетіндей және қажетті нәтижеге жеткізетіндей етіп дайындау маңызды:

• Техникалық ерекшелік. Заң тыйым салатын жерде сауда белгілерінсіз, өлшенетін сипаттамалармен, сертификаттарға, қолдау және жаңарту мерзіміне қойылатын талаптармен. Техникалық ерекшеліктің жобасын және қажеттілік негіздемесін дайындаймыз.
• Сертификаттар мен тізілімдер. Өнімнің ҚР ҰҚК сертификаты, сенім білдірілген бағдарламалық қамтылым тізіліміндегі жазбасы, ЕАЭО сәйкестік декларациясы бар-жоғын тексереміз; конкурста сертификатталмаған аналогты алып қалмау үшін мұны талаптарға енгіземіз.
• Жергілікті қамту және СТ-KZ. Қазақстандық өнімдер мен ҚР-да құрастырылған, СТ-KZ сертификаты бар жабдық қолданылатын нұсқаларды көрсетеміз және жергілікті қамту бойынша артықшылық бағаға қай жерде шынымен әсер ететінін есептейміз.
• Мерзімдер. Жариялау, шағымдану және жеткізу мерзімдерін ескеріп жоспарлаймыз: кейбір позициялар бойынша серверлік жабдық 8–12 аптада жетеді, лицензиялар 1–3 күнде шығарылады.
• Шарт және қабылдау. Актілер, паспорттар, лицензиялық сертификаттар, персоналды оқыту — сатып алу ескертусіз жабылуы үшін жеткізу құрамында.

Екі порталдың өнім беруші тарапынан қалай құрылғаны — Қазақстанның мемлекеттік сатып алуына қалай қатысуға болады мақаласында. Тауарлар мен қызметтерді тендерлер арқылы өздері сататын мемлекеттік кәсіпорындар мен квазимемлекеттік компаниялар үшін біздің RaDAR өніміміз бар — құжаттаманы ЖИ көмегімен талдайтын сатып алу мониторингі.

Квазимемлекеттік секторға арналған Kömekshi Budget

Ұлттық компаниялар, «Самұрық-Қазына» мен «Бәйтерек» еншілес ұйымдары, коммуналдық кәсіпорындар ондаған бөлімшенің бюджетін Excel-де жүргізеді, ал шоғырландыру апталарға созылады. Kömekshi Budget — ЖИ-көмекшісі бар біздің бюджеттеу жүйеміз: бөлімшелер бюджеттерді бекітілген нысандар бойынша ұсынады, қаржы қызметі шоғырландыруды және 1С-тен алынған жоспар-фактіні көреді, ЖИ «бап бойынша шығыстар неге өсті» деген сұраққа сандарға сілтеме жасап жауап береді. Теңгемен жұмыс істейді, тапсырыс берушінің серверлерінде немесе қазақстандық дата-орталықта орналастырылады — бұл деректерді локализациялау талаптары бар квазимемлекеттік сектор үшін маңызды. Енгізу — нысандарды көшіру мен оқытуды қоса алғанда 2–3 ай.

Жоба қалай өтеді

1. Зерттеп-қарау. 1–2 апта: ақпараттандыру объектілерінің тізбесі, қолданыстағы қорғау құралдары, ақпараттық жүйелердің сыныбы, реттеуші мен бас ұйымның талаптары.
2. Алшақтықтар және жоспар. 1 апта: Бірыңғай талаптарға сәйкессіздіктердің басымдықтары көрсетілген кестесі, смета, сатып алуды бюджеттік жылдар бойынша бөлу.
3. Пилоттық жоба. 2–4 апта: техникалық ерекшелік тексерілген сипаттамаларға сүйенуі үшін SIEM, DLP немесе NGFW-ді сатып алуға дейін сіздің желіңізде өрістетеміз.
4. Сатып алу. Техникалық ерекшелікке, негіздемеге және қатысушылардың сұрауларына жауап беруге көмектесеміз; мерзімдері — сатып алу рәсіміне сай, әдетте 3–6 апта.
5. Жеткізу және енгізу. Құрамына қарай 2–10 апта: жабдық, лицензиялар, баптау, қолданыстағы жүйелермен интеграция, АҚЖО-ға қосылу.
6. Құжаттар және сынақтар. 2–3 апта: АҚ саясаттары мен регламенттері, жауаптыларды тағайындау туралы бұйрықтар, ақпараттық жүйелерді сынауға және тексеруге дайындық.
7. Сүйемелдеу. Жаңартулар, лицензияларды алдын ала ұзарту, қызметкерлерді жыл сайын оқыту, инциденттерді талдауға және келесі тексеруге дайындыққа қатысу.

Неліктен Genius Systems

• 2012 жылдан бері клиенттеріміздің арасында Қазақстанның 1600-ден астам мемлекеттік және коммерциялық ұйымы бар: әкімдіктер, білім басқармалары, денсаулық сақтау мекемелері, квазимемлекеттік компаниялар.
• Өскемендегі база, бүкіл республика бойынша жобалар: Астана, Алматы, Қарағанды, Павлодар, Семей және ірі интеграторлар бармайтын аудан орталықтары.
• Өз бағдарламалық қамтылымымыз ҚР ҰҚК-да сенімнің 4-деңгейі бойынша сертификатталған — сертификаттау рәсімін іштей білеміз және басқа вендорлардан нені талап ету керегін түсінеміз.
• Kaspersky, Falcongaze, Veeam, Palo Alto Networks, Check Point, Fortinet, HPE, Dell, Lenovo-мен серіктестік: ресми жеткізу, лицензиялар және ҚР-дағы вендор қолдауы. Мысал — үш жылдық Renewal жыл сайынғы ұзартудан арзанға түскен «КЖК» АҚ үшін Kaspersky-ді 36 айға ұзарту кейсі.
• Сатып алуға дейінгі пилоттық жоба және кешенді тәсіл: аудит, АҚЖО, DLP, NGFW, резервтік көшіру және оқыту — жеке қорап үшін емес, тексеру нәтижесі үшін жауап беретін бір командадан.

Міндетті талқылау және техникалық ерекшелік жобасын алу — байланыс бетінде.