Қазақстанда АҚЖО-ға (ОЦИБ) қосылу: кім міндетті, мерзімдері қандай, бұзушылық үшін не күтіп тұр

Қысқаша: АҚЖО-ға (ОЦИБ) қосылу ақпараттық-коммуникациялық инфрақұрылымның аса маңызды объектілерінің (АКИАМО, КВОИКИ) және өнеркәсіптік пайдалануға енгізілген «электрондық үкіметтің» ақпараттандыру объектілерінің меншік иелері мен иеленушілері үшін міндетті. Мерзім — объект АКИАМО тізбесіне енгізілген күннен бастап күнтізбелік 90 күн. Ақпараттық қауіпсіздік саласындағы бірыңғай талаптарды бұзғаны үшін ҚР ӘҚБтК-нің 641-бабында ірі бизнеске 1000 АЕК-ке дейін айыппұл көзделген. Төменде — талап кімге қатысты, нақты не істеу керек және қандай қателер ең қымбатқа түседі.

Толық циклді қызмет («кілтке тапсыру») — АҚЖО-ға қосылу бетінде.

АҚЖО (ОЦИБ) деген не және мониторингті кім жүргізеді

АҚЖО (ақпараттық қауіпсіздіктің жедел орталығы, орысша — ОЦИБ) — ақпараттық жүйелерді, желілерді және басқа да ақпараттандыру объектілерін қорғаумен айналысатын заңды тұлға немесе заңды тұлғаның құрылымдық бөлімшесі. Қарапайым тілмен айтқанда, бұл — жүйелеріңіз бен қорғау құралдарыңыздан оқиғалар жиналатын және олар тәулік бойы талданатын мониторинг орталығы.

Ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің мемлекеттік мониторингін (МОИБ) Ақпараттық қауіпсіздіктің ұлттық үйлестіру орталығының (АҚҰҮО, орысша — НКЦИБ) міндеттерін іске асыратын «Мемлекеттік техникалық қызмет» АҚ (МТҚ) жүргізеді. Тәртібі «Электрондық үкіметтің» ақпараттандыру объектілерінің және ақпараттық-коммуникациялық инфрақұрылымның аса маңызды объектілерінің ақпараттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету мониторингін жүргізу қағидаларында сипатталған — ҚР Қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрінің 2018 жылғы 28 наурыздағы № 52/НҚ бұйрығы (Қағидалар 2019 жылғы 13 тамыздағы № 195/НҚ бұйрықтың редакциясында, кейінгі өзгерістерімен қолданылады).

Кім қосылуға міндетті

• Мемлекеттік органдар және «электрондық үкімет» объектілерінің иеленушілері — мемлекеттік ақпараттық ресурстар, мемлекеттік органдардың бағдарламалық қамтылымы, мемлекеттік органдардың интернет-ресурстары, сондай-ақ өзге тұлғалардың ақпараттандыру объектілері, егер олар мемлекеттік қызметтер көрсету және мемлекеттік электрондық ресурстарды қалыптастыру үшін пайдаланылса.
• АКИАМО меншік иелері мен иеленушілері — меншік нысанына қарамастан. АКИАМО анықтамасына жылумен, электрмен, газбен, сумен жабдықтау, өнеркәсіп, денсаулық сақтау, байланыс, банк саласы, көлік, гидротехникалық құрылысжайлар, құқық қорғау қызметі және «электрондық үкімет» инфрақұрылымы кіреді.
• Квазимемлекеттік сектор — объектілері АКИАМО тізбесіне енген немесе «электрондық үкіметке» жататын бөлігінде.

Мониторингке мемлекеттік құпиялары бар ресурстар, қорғалып орындалған ақпараттық жүйелер және ҚР Ұлттық банкінің «электрондық үкіметпен» интеграцияланбаған объектілері жатпайды.

90 күнде не істеу керек

Қағидалардың 20-тармағы: АКИАМО меншік иесі немесе иеленушісі ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мониторингі жүйесін (орысша — СМО ИБ) АҚЖО-ның техникалық құралдарына қосуды қамтамасыз етеді және АКИАМО тізбесіне енгізілген күннен бастап күнтізбелік тоқсан күн ішінде ақпараттық қауіпсіздікке (АҚ) жауапты адамды айқындайды. Іс жүзінде бұл — жұмыстың алты блогы:

1. АҚ-қа жауапты адамды тағайындау — бұйрықпен, өкілеттіктерімен және тәулік бойы қолжетімді байланыс деректерімен.
2. Журналдар тізбесін айқындау — АҚ оқиғаларын басқару жүйесіне берілетін журналдар: объектінің және оған қатысты қорғау құралдарының журналдары, Қағидаларда белгіленген форматтар мен жазба типтерінде.
3. Журналдауды ұйымдастыру — серверлерде, желілік жабдықта және қорғау құралдарында: оқиғалар жазылмаса, беретін ештеңе болмайды.
4. Журналдарды жинау жүйесін өрістету — объект жұмыс істейтін желі контурында, сондай-ақ оқиғаларды сол жүйеге беруді баптау.
5. АҚЖО-ға қосылу — өз орталығыңызға немесе шарт бойынша бөгде ұйымға — және оқиғаларды АҚҰҮО жүйесіне беру шарттарын, соның ішінде МТҚ қызметкерлеріне арналған желілік қолжетімділікті келісу.
6. Құжаттарды дайындау: АҚ бойынша техникалық құжаттама, ден қою регламенттері және міндетті есепке алу журналдары — инциденттер, серверлік үй-жайларға кіру, резервтік көшіру және көшірмелерді тестілеу, конфигурация өзгерістері және осалдықтарды жою, кабельдік қосылыстар, үздіксіз қоректендіру көздері мен дизель-генераторларды тестілеу, серверлік үй-жайлардың микроклимат, бейнебақылау және өрт сөндіру жүйелері.

Жиі ұмытылатын жеке бір жайт: журналдауға жоспарланған өзгерістер туралы МТҚ-ны 5 жұмыс күні бұрын хабардар ету керек, хабарламаға өзгертілетін журналдардың үлгілері мен сипаттамасы қоса беріледі.

Қосылғаннан кейінгі ден қою мерзімдері

Оқиға	Мерзім	Кім орындайды
Инцидент туралы хабардар ету	расталған сәттен бастап 15 минут	АҚЖО → МТҚ және АҚ-қа жауапты адам
Инцидент өз күшімен анықталды	15 минут	АҚ-қа жауапты адам → МТҚ және АҚЖО
Қабылданған шаралар туралы ақпарат	72 сағат	АҚЖО (немесе АҚЖО болмаса, АҚ бөлімшесі)

Дәл осы мерзімдерге байланысты «қосылу» арнаны баптаумен аяқталмайды: тек жабдық емес, кезекшілік процесі қажет.

Жауапкершілік

ҚР ӘҚБтК-нің 641-бабы, 1-бөлігі — ақпараттық-коммуникациялық технологиялар және ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы бірыңғай талаптарды бұзу, деректерді қорғау жөнінде шаралар қабылдамау, «электрондық үкімет» объектісін ақпараттық қауіпсіздік талаптарына сәйкестікке сынақтардың оң нәтижесі бар актісіз өнеркәсіптік пайдалану:

• жеке тұлғалар — 50 АЕК;
• лауазымды адамдар, шағын кәсіпкерлік субъектілері және коммерциялық емес ұйымдар — 75 АЕК;
• орта кәсіпкерлік субъектілері — 300 АЕК;
• ірі кәсіпкерлік субъектілері — 1000 АЕК.

Бір жыл ішінде қайталап бұзу — жеке, жоғарылатылған мөлшерлер. Аса маңызды объектілердегі инциденттер туралы хабарламағаны үшін 20-дан 100 АЕК-ке дейін айыппұл көзделген, қайталанған жағдайда ол екі еселенеді. Әдетте айыппұлдан қымбатқа түсетіні — басқа нәрсе: нұсқама, жүйені пайдалануды тоқтата тұру және уақытында хабарланбаған инциденттен кейін реттеушіге түсініктеме беру.

Типтік қателер

• Хатты күтіп, мерзім бітуге бір ай қалғанда бастайды. Ең ұзақ бөлік — шартқа қол қою емес, әртекті инфрақұрылымда журналдауды баптау.
• Тек Windows оқиғаларын жинайды. Қорғау құралдары да қажет: желіаралық экран, антивирус, VPN, прокси, ДҚБЖ, қолданбалы жүйелер.
• SIEM орнатып, міндет орындалды деп санайды. Ден қою регламенті мен кезекшілік болмаса, 15 минуттық мерзімдер орындалмайды.
• Міндетті есепке алу журналдарын жүргізбейді. Тексеру кезінде АҚ бойынша техникалық құжаттамамен бірге дәл соларды сұрайды.
• Сегменттеу мен периметрді қорғауды ұмытады. Мониторинг инциденттерді көрсетеді, бірақ олардың алдын алмайды — оған қоса NGFW және қол жеткізуді бақылау қажет.

Біз не істейміз

Genius Systems АҚЖО-ға қосылуды толық циклмен («кілтке тапсыру») орындайды: инфрақұрылымды зерттеп-қарау, дереккөздер мен журналдар тізбесін айқындау, журналдарды жинау жүйесі мен SIEM өрістету, оқиғаларды беруді баптау, ден қою регламенттері, міндетті журналдар және АҚ бойынша техникалық құжаттама, тексерулер кезінде сүйемелдеу. Бүкіл Қазақстан бойынша мемлекеттік органдармен, квазимемлекеттік сектормен және АКИАМО иеленушілерімен жұмыс істейміз.

Қызмет туралы толығырақ — АҚЖО-ға қосылу, сабақтас бағыттар: ақпараттық қауіпсіздік аудиті, АҚ қызметтері, мемлекеттік секторға арналған IT және АҚ. Инфрақұрылымыңыз бойынша мерзімдерді бағалау қажет болса — бізге жазыңыз.